Ροτόντα-Καμάρα-Γαλεριανό Συγκρότημα

Η Καμάρα, ένα από τα πιο σημαντικά τοπόσημα της Θεσσαλονίκης είναι τμήμα ενός ευρύτερου συγκροτήματος ανακτόρων με μεγάλη ιστορία. Τέλη 3ου - αρχές 4ου αιώνα: στη διάρκεια της Τετραρχίας, o καίσαρας Βαλέριος Μαξιμιλιανός ανέλαβε τη διοίκηση των Βαλκανίων, αφού κατάφερε να νικήσει τους Πέρσες (297 μ.Χ.). Επέλεξε ως έδρα τη Θεσσαλονίκη και εξέφρασε το ενδιαφέρον του με πληθωρικό τρόπο, αποφασίζοντας να κτίσει στις αρχές του 4ου αιώνα στο νοτιοανατολικό τμήμα της, τότε περιτειχισμένης πόλης, ένα τεράστιο συγκρότημα ανακτόρων. Είχε έκταση 150 στρεμμάτων. Τα κτίρια έγιναν διοικητικό και θρησκευτικό κέντρο της πόλης. Έφταναν από τη Ροτόντα ως τη θάλασσα και από το ανατολικό τείχος της πόλης ως την περιοχή μεταξύ Πλατείας Ναυαρίνου και Αγίας Σοφίας. Το συγκρότημα περιελάμβανε τη Ροτόντα (ναός ή μαυσωλείο), τη θριαμβική αψίδα και το ανακτορικό σύνολο, όπου ήταν προσαρτημένο το Οκτάγωνο και ο Ιππόδρομος.

- ΤΟ ΑΝΑΚΤΟΡΟ. Είναι ένα από τα βασικά τετραρχικά συγκροτήματα και το μοναδικό στην Ελλάδα. Βρίσκεται στην Πλατεία Ναυαρίνου και πρέπει να καταστράφηκε τον 7ο αιώνα. Το σημείο όπου βρισκόταν ήταν γνωστό από προφορικές παραδόσεις και ανακαλύφθηκε το 1930. Περιλαμβάνει ένα κεντρικό περιστύλιο, αίθριο πλαισιωμένο από στοές με ψηφιδωτά, βασιλική, το οκτάγωνο και το Νυμφαίο. Η πλατεία είναι πολύ δημοφιλείς στους νέους και γύρω της λειτουργούν τουριστικά μαγαζιά, καφέ, μπαρ.

- Η ΚΑΜΑΡΑ (ΑΨΙΔΑ). Το πιο πιθανό είναι ότι αποτελούσε μια μνημειακή πύλη, τη βόρεια είσοδο του ανακτορικού συγκροτήματος. Kτίστηκε στα τέλη του 3ου αιώνα για να συμβολίζει τη νίκη του Γαλέριου. Σήμερα σώζεται το δυτικό τμήμα της με δυο μεγάλους κεντρικούς πεσσούς κι έναν μικρότερο, καθώς και δυο από τα τρία αρχικά της ανοίγματα. Η Αψίδα έχει επάνω της ανάγλυφες παραστάσεις – έναν ύμνο στις στρατιωτικές επιτυχίες του Γαλέριου. Μέχρι το 1953 η σημερινή Εγνατία περνούσε κάτω από το τόξο της Καμάρας –το ίδιο γινόταν και με το τραμ, αλλά όταν έγινε η διάνοιξη της λεωφόρου γκρεμίστηκε ο τέταρτος δυτικός πεσσός και ο χώρος διαμορφώθηκε όπως το βλέπουμε σήμερα με μικρή πλατεία γύρω.

- Η ΡΟΤΟΝΤΑ. Το εντυπωσιακό οικοδόμημα θυμίζει το Πάνθεον. Βρίσκεται στην άκρη της μνημειακής οδού που συνδέει την Αψίδα με τα ανάκτορα και ξεχωρίζει από μακριά, όπως και ο μιναρές που προστέθηκε το 1950-51, όταν ο  Σουλεϊμάν Χορτατζή Εφέντης τη μετέτρεψε σε τζαμί. Άλλοι θεωρούν πως το κυκλικό κτίριο ήταν ναός αφιερωμένος στον Δία ή στους Κάβειρους και άλλοι πως ήταν μαυσωλείο του Γαλέριου. Τον 5ο αιώνα οι χριστιανοί την μετέτρεψαν σε ναό και την αφιέρωσαν στους Αγίους Ασωμάτους – ενώ τη διακόσμησαν με εξαιρετικής ποιότητας ψηφιδωτά που έχουν φυτικά ή γεωμετρικά μοτίβα. Η Ροτόντα έχει έναν γιγαντιαίο τρούλο 30 μέτρων που δημιουργεί ένα συναίσθημα ψυχικής ανάτασης όταν μπαίνεις στο εσωτερικό της.  

- Ο ΙΠΠΟΔΡΟΜΟΣ. Συμπλήρωνε το πιο ανατολικό τμήμα του Γαλεριανού συγκροτήματος και σώζεται εντελώς αποσπασματικά στην οδό Ιπποδρομίου (οικοδομικά υπολείμματα από το αρχαίο στάδιο υπάρχουν στα θεμέλια των γύρω πολυκατοικιών). Εκεί έγινε η σφαγή των 7.000 θεσσαλονικέων το 390 μ.Χ. μετά από διαταγή του αυτοκράτορα Θεοδόσιου για να εκδικηθεί το θάνατο του φίλου του Βουτέριχου – οπότε θεωρήθηκε τόπος καταραμένος και σταμάτησε η χρήση του...