πυργος Τριγωνίου

Η τειχοπερίκλειστη πόλη

Περπατώντας στην Άνω Πόλη, η συνέχεια της Εθνικής Αμύνης προς τα βόρεια, η οδός Ελένης Ζωγράφου, είναι ταχείας κυκλοφορίας και σπάνια σας δίνει τη δυνατότητα να δείτε το ανατολικό τείχος με την ησυχία σας. Καλύτερα να περπατήσετε λοιπόν ώστε να μπορέσετε, απέναντι από το νοσοκομείο Γιώργος Γεννηματάς, να αναζητήσετε και την επιγραφή του μηχανικού Ορμίσδα που έκτισε άπαρτα τείχη, έχοντας τα χέρια του… καθαρά. «…τείχεσιν αρρήκτοις Ορμίσδας εξετέλεσε τηνδε πόλι(ν) μεγάλην χείρας έχων καθαράς (εννοεί από τη σφαγή του Θεοδόσιου). Ανηφορίζοντας στην Άνω Πόλη θα ξαναβρείτε τα τείχη φτάνοντας στην οδό Επταπυργίου και περνώντας την Πορτάρα, ώστε να βγείτε έξω από αυτό, στη βόρεια πλευρά του.
Η εντύπωση που προκαλούν τα τείχη σήμερα δε συγκρίνεται με αυτήν που έκανε στους δυτικούς περιηγητές η «τειχοπερίκλειστη», ως τα μέσα του 19ου αιώνα, Θεσσαλονίκη. Η πόλη και το τείχος τότε ήταν έννοιες ταυτισμένες και τα καλά –όπως η ασφάλεια από τις επιδρομές– πήγαιναν χέρι χέρι με τα άσχημα – όπως οι επιδημίες από την έλλειψη αερισμού και η «ασφυξία» του οικιστικού ιστού.
Το τείχος είχε συνολικό μήκος 8 χλμ. και από αυτά σώζονται σήμερα τα μισά. Το ύψος του έφτανε έως και τα 15 μέτρα με μέσο όρο τα 10-12 μ., το πάχος του από 2,50 έως 4,50 μ. και στο επάνω μέρος είχε επάλξεις. Ήταν κτισμένο κυρίως με μεγάλες ακατέργαστες πέτρες συνδεδεμένες μεταξύ τους με κονίαμα και με ενδιάμεσες ζώνες από πλίνθους. Οι πέτρες προέρχονταν από το λατομεία της περιοχής, είχαν πράσινη απόχρωση και αυτές έχουν χρησιμοποιηθεί στα περισσότερα μνημεία της πόλης.
Σε πολλά τμήματα του τείχους, όπως στο βόρειο ή στο δυτικό, θα δείτε στην εξωτερική του όψη κεραμοπλαστικό διάκοσμο (τόξα, ψαροκόκκαλα, σταυρούς, γεωμετρικά σχήματα), ή υλικά από παλιότερα μνημεία. Οι πύργοι που υπήρχαν στο μήκος του ήταν πολλοί, σήμερα σώζονται 60. Ανάμεσά τους ήταν οι –νεότεροι και κτισμένοι επί τουρκοκρατίας– Λευκός Πύργος και Τριγωνίου, ο πύργος του Ορμίσδα, του Μανουήλ Παλαιολόγου, του Τοπ Χανέ κ.α.